PLATFORM VOOR PUBLIC GOVERNANCE, AUDIT & CONTROL

TPC op

Sluit je aan bij de TPC Linked In-groep, neem deel aan discussies en ontmoet vakgenoten.
Naar Linked In

nieuws

Recensie: Waarheid, een handleiding

Bron Augustus 2019 (jaargang 17, nummer 4)
Laatste bijgewerkt op vrijdag 30 augustus 2019 om 09.50
Print dit artikelE-mail dit artikel

 

Hector Macdonald, De Geus, Amsterdam, 2019, 416 blz., ISBN 9789044539059.

Wat is dat, de waarheid en hoe herken je die? Hector Macdonald doet het de lezer in vier delen en dertien hoofdstukken uit de doeken. Gedeeltelijke waarheden, subjectieve waarheden, kunstmatige waarheden en onbekende waarheden, alle even boeiend en met heel praktische voorbeelden uitgewerkt. Hij concentreert zich op de ‘Misleiders’ die zich verschuilen achter het vijgenblad van de waarheid. Hij heeft het over concurrerende waarden, naar eigen zeggen zonder een verfoeilijke relativist te zijn, die denkt dat waarheden maar meningen zijn.

Gedeeltelijke waarheden zijn wel waar, maar bevatten niet de volledige waarheid. Het logische gevolg van complexiteit. Onze motivatie komt voort uit onze perceptie van morele juistheid, wenselijkheid en financiële waarde. Taal is flexibel. We hanteren definities die ons goed uitkomen. Sociale constructies en namen zijn eenvoudig aan te passen naar wat ons past. Religieuze en ideologische overtuigingen zijn voor veel mensen zeer belangrijke motiverende factoren en voor hen een vorm van waarheid. Orwells dystopische visioen lijkt dankzij technologie en sociale media waarheid te worden. Het wordt desoriënterend en verwarrend als de werkelijkheid wordt vormgegeven met concurrente waarheden en als de geloofwaardigheid van vanzelfsprekendheden twijfelachtig wordt.

Macdonald biedt als vuistregel: als je toehoorders alles over het onderwerp wisten wat jij erover weet, zouden ze dan vinden dat je een eerlijk beeld hebt geschetst? En biedt daarna een aantal criteria voor ethische communicatie. Het boek zit ermee vol. Complexiteit wordt met focus leefbaar, weglating is dan de tactiek. Ongemakkelijke waarheden hanteren we graag met een andere tactiek, namelijk door verhullen. Door zorgvuldig gekozen waarheden over een complexe situatie met elkaar te vervlechten, kan je toehoorders zelf laten oordelen zonder grote risico’s te lopen. In elk hoofdstuk maakt hij gehanteerde tactieken duidelijk. Van ‘demonisering’ tot ‘morele juistheid irrelevant maken’. Alle uitgewerkt met sprekende voorbeelden uit de publieke en private wereldgeschiedenis, van oude Grieken tot de oude Grieken. Verander wat mensen willen en verander daardoor de wereld.

Gedeeltelijke waarheden zijn er, als gevolg van complexiteit, in vele soorten en maten. Macdonald neemt er vier in het bijzonder onder de loep: de geschiedenis, de context, de cijfers en het verhaal. Hij sluit elke bespreking af met ‘in de praktijk’, zoals ‘denk na over de verschillende kanten van de werkelijkheid’ en ‘maar kijk uit voor ...’, zoals misleiders die mensen en projecten aanvallen door ze in verband te brengen met iemand anders met een kwalijke geur.

Kunstmatige waarheden worden beschreven langs de ingang van definities, sociale constructies en namen. President en jurist Clinton redde zich van de beschuldiging van meineed door de definitie van seks bij de rechtbank tijdig door juristen te laten beperken. Met definities van sociale constructies kan je werkelijkheden vervormen. Met suggestieve namen kun je overtuigen.

Onbekende waarheden worden belicht vanuit ‘voorspellen’ en ‘overtuigen’. Het praktische verschil tussen preëmptieve en preventieve acties zit hem in de timing. Preëmptieve acties gericht tegen directe dreiging zijn altijd controversieel, omdat ze voor hun morele rechtvaardigheid afhankelijk zijn van een concurrerende waarheid over de toekomst. Preventieve acties lopen vooruit op denkbare dreigingen. Dat geeft Misleiders veel speelruimte, hebben we rond de inval in Irak gezien. Morgen gaat de zon op en op een dag gaat iedereen dood. Waarheden die niemand zal betwisten, terwijl er geen feiten in het geding zijn. Maar hoe zit dat met: de trein vertrekt om 20.45 uur? In alle drie gevallen zijn het voorspellingen met een grote waarschijnlijkheid, waarbij we bij de eerste twee denken in termen van een absolute waarheid. Voorspellen we om iets te voorkomen of iets te doen gebeuren? Er zijn geen poortwachters voor de waarheid. We moeten het zelf doen. Het boek sluit af met een checklist voor misleidende waarheden en met een lijst van organisaties voor factchecking.

Gepubliceerd op: vrijdag 30 augustus 2019 om 09.49
Laatste bijgewerkt op: vrijdag 30 augustus 2019 om 09.50