PLATFORM VOOR PUBLIC GOVERNANCE, AUDIT & CONTROL

TPC op

Sluit je aan bij de TPC Linked In-groep, neem deel aan discussies en ontmoet vakgenoten.
Naar Linked In

nieuws

Recensie: Weten vraagt meer dan meten. Hoe het denken verdwijnt in het regime van maat en getal

Bron TPC 1 - 2019
Laatste bijgewerkt op donderdag 28 februari 2019 om 14.19
Print dit artikelE-mail dit artikel

 

Christien Brinkgreve, Sanne Bloemink, Eric Koenen, Amsterdam: Amsterdam University Press, 2017, 130 blz., ISBN9789462983861.

Met dit boek gooien de auteurs, toegankelijk en verantwoord, een steen in de vijver. In elk hoofdstuk staan enkele gearceerde ‘sprekende’ uitspraken. Door te meten lijkt de context te worden vergeten, de diagnose wordt gezien als een objectief vaststelbare ziekte. Succesvolle mensen uit volstrekt verschillende werelden kwamen bij elkaar, met gemeenschappelijk verwante zorgen, gedeelde verontwaardiging en dringende vragen. Elk hoofdstuk geeft een gesprek weer. In het begin met psychiaters, geneeskundigen en aan het slot met journalisten. Als start van een proces, met een verslag van hoe het kwam, wat zich voltrok in de bundeling en ontmoeting van mensen, ideeën en ervaringen. Het leidde tot andere initiatieven, analyses, ontdekkingen en strategieën. Waardoor mensen zich minder overgeleverd voelen aan het regime van hun werk, de instituties waarin ze leven en werken. Over wat buiten de directe aandacht, het gehanteerde paradigma valt, buiten de toolkit van de professional.

Wat goed voelt hoeft niet goed te zijn. Meten is weten, is een managementcredo, maar meten doet de onmeetbare essentie vergeten. Als je in het oog van de tornado zit, ziet het weer er prima uit. Vermoedelijk zijn we te lang opgeleid om ‘het goede’ antwoord te weten. Maar vraagstukken zijn vaak te complex voor dit type eenvoudige oplossingen. Er zijn meestal meerdere goede antwoorden. Dat zegt genoeg. Het gaat er dan om verder te spitten en al doende te ontdekken, voortdurend te schakelen en verbinden. Naar Karl Popper: ‘Feiten zijn gebaseerd op redeneringen, ook in de natuurwetenschappen’. Feiten zijn geen weerspiegeling van de werkelijkheid, maar conclusies die grondig of minder grondig kunnen zijn getrokken. 

Omwille van de democratie moet het gaan om inzicht in hoe wetenschappelijke feiten tot stand komen, om het besef dus dat ze onvermijdelijk menselijke maaksels zijn en tegelijkertijd dat dit geen drama is noch het vertrouwen in de wetenschap hoeft te ondermijnen. Feiten reflecteren dan niet altijd de werkelijkheid, maar maken hem wel. Excellentie is dan minder belangrijk dan relevantie. Het gaat om de basishouding: respectvol luisteren, niet moreel oordelen, mensen werkelijk ontmoeten. Instrumentele rationaliteit, digitalisering en de labelcultuur versterken elkaar in de verkeerde richting. Een richting waar je maar moeilijk uit komt. Maar het deugt niet. Zowel wetenschappelijk als ethisch is het een verkeerde benadering. Het heeft ook te maken met de alomtegenwoordige vermarkting van het hele leven. Consequentie is dat de te dure psychiatrische bedden verdwijnen, evenals de echte aandacht van de huisarts. Ze zijn te duur. Oorzaak en gevolg worden dramatisch omgekeerd. Stress is van een individu. We kijken weg van de stress veroorzakende prikkels. 

Medicalisering is een prachtige oplossing voor veel problemen. De patiënt ‘heeft iets’. Als je dan wat geeft, doe je het goed. Als je zegt dat het niet klopt, stel je het systeem ter discussie en wordt je zelf verstoten. Het kwaliteitsdenken is zo langzamerhand erg gedateerd. Men definieert kwaliteit vooral in termen van veiligheid en risico’s. Misschien is de kwaliteit van het leven met af en toe vallen wel hoger dan een leven waarin elk risico daarop uitgebannen is. Echte ontmoetingen met de natuur, met mensen, vragen veel meer en leveren veel meer op. Als je bijvoorbeeld een plant een paar dagen filmt en dat versneld afspeelt, kun je opeens zien dat de plant eet, slaapt en zelfs ‘speelt’. Het tempo is alleen anders. Valse veronderstellingen verleiden ons tot verkeerde conclusies. individualiteit en collectiviteit, ambitie en empathie, microbiologie en verbeeldingskracht, allemaal schijn dichotomieën die, anders bekeken, magie opleveren.

In alle gesprekken kwam naar voren hoe sterk de behoefte is aan ordening en categorisering. We kunnen niet zonder, maar het gaat fout als ze verstenen en gedachteloos worden toegepast. Het denken in cijfers (vooral gemiddelden) dat inmiddels in alle domeinen is doorgedrongen perst ons in de mal ‘normaal’ en in (meestal ook nog zichzelf versterkende) patronen die maar een deel van het verhaal vertellen. ‘Mensen’ en ‘kennis’ worden zo buitengesloten. Het is een verhaal van grote urgentie als we willen overleven. Mariana Mazzucato legt het in het hierna beschreven boek nog eens uit als het om de geldende economische stromingen in het denken gaat. Het verdragen van onzekerheid, de houding van niet-weten, het maken van ‘nieuwe’ verbinding(en), geeft ruimte voor nieuwe inzichten en innovatie. Niet als luxe maar als pure noodzaak. Elke bestuurder en controller zou dit boek moeten lezen.

Gepubliceerd op: donderdag 28 februari 2019 om 14.19
Laatste bijgewerkt op: donderdag 28 februari 2019 om 14.19